Qaraim languages and literatures and Karaism

Qaraim languages and literatures and its Archive Blog Qaraim Tili

QARAIM LANGUAGES AND LITERATURES ONLY

The Qaraim (Karaites) are a religious and cultural group made up of individuals who adhere to the tenets of the Old Testament of the Hebrew Scriptures alone. Their ethnic and religious roots have been a subject of ongoing discussions to the present day.

Over the centuries they have developed their own spiritual and secular literature, creating their own distinct dialects apart from the standard forms of the languages in the areas in which they've lived.

The question is still open as to whether these dialects can be considered independent languages, since they have their own written traditions. These dialects include: Qaraite Hebrew of Constantinople, Qaraite Turkic (several dialects of Crimea, Lithuania, Ukraine), Qaraite Arabic, Qaraite Aramaic, Qaraite Greek of Turkey and the Qaraite Persian dialects.

The number of literary works written in these dialects is enormous, and has hardly been explored. Due to the efforts of their religious opponents, such as the Pharisees, the Qaraim were labeled as an insignificant and unimportant sect.

Since the discovery of the Cairo Geniza, the Dead Sea Scrolls and the Avraham Ben Shemuel Firkovich collections, anthropologists and lingusts no longer consider the Qaraim as such anymore. Qaraim studies have become a hot topic in academic circles, but despite this recent revival of interest in the Qaraim, the linguistic and literary aspect of Qaraim culture remains largely unexamined. This blog is focused SOLELY upon research involving the examination and restoration of the LANGUAGES and LITERATURES of Qaraim.

Thursday, October 25, 2012

Nuh oğullarınıñ evlâtları-Tora-Bereşit-Başlanuv

Nuh oğullarınıñ evlâtları
     1     Mına Nuh oğulları olğan Şem, Ham ve Yafetniñ evlâtları aqqında rivayet.
     Suv taşqınından soñ olarnıñ balaları oldılar.
     2Âfetniñ oğulları: Gömer, Magog, Maday, Yavan, Tuval, Meşek ve Tiras.
     3Gomerniñ oğulları: Aşkenaz, Rifat ve Togarma.
     4Âvannıñ oğulları: Elişa ve Tarşiş, Kittim ve Dodanim.

5Bulardan yalı boyunda ve adalarda yaşağan milletler peyda oldılar; er kesniñ öz yeri, öz tili ve öz milletniñ qabileleri bar ediler.
     6Hamnıñ oğulları: Kuş, Mitsraim, Put ve Hanaan.
     7Kuşnıñ oğulları: Seva, Havila, Savta, Raama ve Savteha.
     Raamanıñ oğulları: Şeva ve Dedan.
     8Kuşnıñ daa Nimrod degen oğlu oldı. O, yer yüzünde birinci pelvan edi.9RABBİniñ yüzü ögünde o, qudretli avcı edi. Onıñ içün de qudretli avcılar aqqında: "O, Nimrod kibi, RABBİniñ yüzü ögünde qudretli avcı", – dep aytalar.10Başta onıñ padişalığına Vavilon, Erek, Akkad ve Şinar memleketinde olğan Kalne degen şeerler kire ediler.11Bu memleketten çıqıp o, Aşşur memleketine ketti ve anda Nineve, Rehovot-İr ve Kalah şeerlerni qurdı.12Em de Nineve ve Kalah arasında Resen degen şeerni qurdı; bu büyük şeer edi.    13Mitsraimden ludlılar, anamlılar, lehavlılar, naftuhlılar,14patruslılar, kasluhlılar (bulardan felestinliler çıqtılar) ve kaftorlılar asıl oldılar.
     15Hanaandan Tsidon (Hanaannıñ birinci doğğan oğlu) ve Het,16em de yevuslılar, amorlılar, girgaşlılar,17hivliler, arqlılar, sinliler,18arvadlılar, tsemarlılar ve hamatlılar dünyağa keldiler. Soñundan hanaanlılarnıñ qabileleri keñ dağıldılar.19Hanaanlılarnıñ sıñırları Tsidondan başlap Gerar tarafına – Ğazağace, ve Sodom, Gomora, Adma ve Tsevoim tarafına – Laşağace ediler.20Bu, olarnıñ qabilelerine ve tillerine köre, olarnıñ topraqlarında ve milletlerinde olğan Hamnıñ evlâtları.
     21Şemniñ de balaları bar edi. O, Ever oğulları episiniñ babası-dedesi, Yafetniñ büyük ağası edi.
     22Şemniñ oğulları bulardır:
     Elam, Aşşur, Arpaqşad, Lud ve Aram.
     23Aramnıñ oğulları bulardır:
     Uts, Hul, Geter ve Maş.
     24Arpaqşadnıñ Şelah degen oğlu bar edi, Şelahnıñ ise Ever degen oğlu bar edi.25Everniñ eki oğlu oldı: birisiniñ adı Peleg edi, çünki tamam o, olğan zamanda yer ayırılğan edi. Ağa-qardaşınıñ adı ise Yoqtan edi.
     26Yoqtannıñ Almodad, Şelef, Hatsarmavet, Yerah,27Hadoram, Uzal, Dikla,28Oval, Avimael, Şeva,29Ofir, Havila ve Yovav degen oğulları bar edi.
     Bular episi Yoqtannıñ oğullarıdır.30Olarnıñ yaşağan topraqları Meşadan başlap şarq dağı olğan Sefarğa barğance edi.
     31Bu, olarnıñ qabilelerine ve tillerine köre, olarnıñ topraqlarında ve milletlerine köre olğan Şemniñ evlâtları.
     32Nuh oğullarından başta evlâtlar, evlâtlardan ise milletler ayırıldılar. Bu, Nuh oğullarından peyda olğan qabilelerdir. Bulardan, suv taşqınından soñ, yer yüzündeki milletler çıqtılar.


Nuh ve onıñ oğulları-Tora-Bereşit-Başlanuv


Nuh ve onıñ oğulları
     18Sandıqtan çıqqan Nuhnıñ oğulları Şem, Ham ve Yafet ediler. (Ham Hanaannıñ babası oldı.)19Bu üçevi Nuhnıñ oğulları ediler, ve olardan bütün yer yüzü toldurıldı.
     20Nuh topraqnı işlemege başladı ve yüzüm bağını saçtı.21O, şarap içip sarğuşlandı ve öz çadırında çır-çıplaq yata edi.22Hanaannıñ babası olğan Ham, babasınıñ çıplaqlığını kördi ve çıqıp eki ağa-qardaşlarına ikâye etti.23Şem ve Yafet urba alıp ve omuzlarına qoyıp, art-artına kettiler ve babalarınıñ çıplaqlığını qapattılar. Başqa tarafqa baqıp, olar babalarınıñ çıplaqlığını körmediler.24Nuh şarapdan ayınıp ve onıñ ekinci oğlu Ham onen neler yapqanını bilip, 25boyle dedi:
     – Hanaan lânet olsun! Öz ağalarında o, qullarnıñ qulu olsun.
     26Soñ daa böyle dedi:
     – Şemniñ Allasına, RABBİge şükürler olsun! Hanaan ise onıñ qulu olsun!27Alla Yafetniñ yerlerini keñleştirsin. Yafet Şemniñ çadırlarında yaşasın. Hanaan ise onıñ qulu olsun.
     28Suv taşqınından soñ Nuh 350 yıl yaşadı.29Nuh episi olıp 950 yıl yaşadı, soñ o keçindi.

Alla Nuhqa ve onıñ evlâtlarına Öz Vasiyetini bere,Tora,Bereşit,Başlanuv

Alla Nuhqa ve onıñ evlâtlarına Öz Vasiyetini bere
     1     Alla Nuhnı ve oğullarını böyle dep bağışladı:
     – Doğıp çoqlaşıñız ve yer yüzüni toldurıñız.

2Er yüzündeki bütün ayvanlar, kök quşları, yerdeki mahlüqlar ve deñizdeki episi balıqlar sizden qorqsun ve siziñ ögüñizde titresinler: olar episi siziñ qoluñızdadırlar.3Evel yer yüzünde ösken er bir şeyni bergenim dayın, bütün ayvanlarnı aşamağa sizge razılıq berem.4Lâkin içinde canı, demek qanı olğan etni aşamañız.5Siziñ qanıñıznı, demek canıñıznı alğanları içün, bu qan tökkenlerini cezalarım. Em ayvannı, em öz qardaşınıñ canını alğan adamnı Men cezalarım.6Eger birev adamnıñ qanını tökse, onıñ qanını da adam töksün. Çünki Men adamnı qıyafetime köre yarattım.7Sizler ise doğıp artıñız ve yer yüzünde yerleşip çoqlaşıñız.
     8Soñ Alla Nuhqa ve onıñ oğullarına:
     9– Sizge ve siziñ nesiliñizge, ve episi sandıqtan tüşken içinde canı olğan mahlüqlarğa: quşlar, ayvanlar ve kiyik ayvanlarğa – bütün dünyadaki mahlüqlarğa Menim vadem bar.11Men sizge, endi taşqın suvlarından dünyadaki episi tiri can qırılmaycağını ve yer yüzüni boşatqan suv taşqını bir daa olmaycağını vade etem, – dedi.
     12– Yer sakinlerine bergen vademniñ belgisi olaraq Men Öz yayımnı – kök quşağını – bulutlarda astım. Bu sizge ve bütün yaşağan mahlüqlarğa ebediyen bergen vademniñ belgisidir.14Kokte bulutlarnı toplağanımda, bulutlar arasında kök quşağı peyda olur.

15O zaman Menim aqılıma sizge ve bütün mahlüqlarğa bergen vadem kelir, ve er bir cannı yoq etken suv taşqını bir daa tekrarlanmaz.16Bulutlarda kök quşağı peyda olur, ve Men onı körip yer sakinlerine ebediy bergen vademni hatırlarım, – dedi Alla.
     17Daa Alla Nuhqa:
     – Bu Menim yer yüzünde yaşağanlarınıñ episine bergen vademniñ belgisidir, – dedi.



Suv taşqınınıñ soñu-Tora-Bereşit-Başlanuv


Suv taşqınınıñ soñu
     1     Alla Nuhnı ve onen beraber sandıqta olğan episi kiyik ayvanlarnı, ve episi ev ayvanlarını aqılında tuta edi. Alla yelni üfürtti, ve suvlar keri qayttı.2Büyük terenliknen kök qapuları qapalıp, kökten yağmur yağmağa toqtadı.3Suv ise, 150 kün keçken soñ, yavaş-yavaş yer yüzünden keri qaytmağa ve eksilmege başladı.4Sandıq yedinci aynıñ on yedinci kününe Ararat dağlarında yerge tiyip toqtadı.5Yılnıñ onuncı ayınace suv daima eksile edi; onuncı aynıñ birinci künü ise bayır töpeleri körüne başladılar.
     6Qırq kün keçken soñ, Nuh sandıqnıñ tavanında olğan pencereni açıp,

7:‎20 -
Yedi metr – qadimiy yeudiyce "on beş ammah". 

7tışarığa qarğanı yiberdi, qarğa ise, yer qurumağance, de uçıp ketip, de artına qaytıp aylana başladı.8Soñra Nuh, yer yüzünden suv ketkenini bilmek içün, tışarığa gögercinni yiberdi.9Lâkin gögercin, yer yüzü alâ suv astında olğanı içün, qonmağa yer tapalmayıp artına qayttı. Nuh, qolunı uzatıp, gögercinni sandıqqa aldı.10Daa yedi kün beklep, o, bir daa gögercinni yiberdi.11Gogercin, ağzında zeytün yaprağınen, aqşam artına qayttı. Böyleliknen Nuh, yer yüzünden suv ketkenini bildi.12Nuh, daa yedi kün beklep, kene gögercinni yiberdi, ve bu sefer o keri qaytmadı.
     13Nuh yaşayışınıñ 601-inci yılında, birinci aynıñ birinci kününe suv cıyıldı. Nuh, sandıqnıñ tavanında olğan pencereni açıp, yer yüzü deyerlik quru olğanını kördi.
     14Ekinci aynıñ 27-nci kününe yer üstü bütünley qurudı.
     15Alla Nuhqa:
     16– Sandıqtan qadınıñnen, oğullarıñnen, kelinleriñnen beraber çıq.17Ânıñdaki er bir tiri cannı: quşlar, ayvanlar, yer yüzündeki bütün mahlüqlarnı – episini çıqar. Olar dağılıp yer yüzüni toldursınlar ve yer üstünde doğıp artsınlar, – dedi.
     18Nuh oğullarınen, qadınınen ve kelinlerinen beraber sandıqtan çıqtı,19artlarından ise çeşit soylarından episi kiyik ayvanlar, ufaq-tüfek mahlüqlar ve quşlar – dünyada yaşağanlarınıñ episi sıra-sıra yer yüzüne çıqtılar. 

20Nuh Rabbi-Taalâğa qurban çalmaq içün yerni azırladı. Şu yerde episi elâl ayvanlardan ve quşlardan alıp qurban çaldı ve bütünley yaqtı.21Qurbanlarnıñ mis qoqularını alıp, Rabbi-Taalâ Özü-Özüne:
     – Endi adamlar içün yer yüzüni qarğamaycağım. Olarnıñ fikirleri yaşlıqtan yaramaylıqqa ıntılğanına baqmadan, Men yer yüzünde yaşağanlarınıñ episini bir daa qırmaycağım.
     22Endi dünya turğance
          saçqan ve orğan vaqıtları,
          suvuq ve sıcaq,
          yaz ve qış,
          kün ve gece bitmeycekler, – dedi. 





Tora-Bereşit-Başlanuv-Suv taşqını


Suv taşqını
     1     Rabbi Nuhqa:
     – Bütün qorantañnı alıp, sandıqqa kir. Öz nesiliñde tek sen insaflı olğanıñ içün, Men seni saylap aldım.2Ânıña elâl ayvanlardan erkek-ırğaçılarını yedişer çift, aram ayvanlardan erkek-ırğaçılarını birer çift3ve kök quşlarınıñ episi soylarından erkek-ırğaçılarını yedişer çift al. Yer yüzünde olarnıñ evlâtları saqlansın.
4Edi künden soñ Men yer yüzüne 40 kün ve 40 gece devamında yağacaq yağmur yağdırırım, yaratqanlarımnıñ episini yer yüzünden silerim, – dedi.
     5Nuh Rabbi-Taalânıñ bütün emir etkenlerini yaptı.
     6Suv taşqını yer yüzüne kelgende, Nuh 600 yaşında edi.7Nuh, oğulları, qadını, kelinlerinen beraber suv taşqınından saqlanmaq içün sandıqqa kirdiler.8Alla-Taalâ emir etkeni kibi, oña episi elâl ve aram ayvanlar, quşlar ve er bir canlı mahlüqlarnıñ bütün soylarından erkek-ırğaçı çift-çift keldiler.
     10Edi künden soñ taşqın suvları yer yüzüne kele başladılar.
     11Nuh 600 yaşını toldurğan yılında, ekinci aynıñ on yedinci kününe büyük yer yarıldı da, büyük terenlikten suv urıp taştı, kök qapuları da açıldı,12ve 40 kün ve 40 gece devamında yer yüzüne yağmur yağa başladı.13Tamam şu künü Nuh, Nuhnıñ oğulları Şem, Ham ve Yafet, Nuhnıñ qadını ve üç kelini sandıqqa kirdiler.14Olarnen beraber çeşit soylardan episi kiyik ayvanlar ve ev ayvanları, ve çeşit soylardan yer yüzünde bulunğan bütün mahlüqlar, ve çeşit soylardan episi quşlar ve uçqan mahlüqlar sandıqqa kirdiler.15İçinde az-buçuq ruhu olğanlarnıñ episi,

16er bir soyundan erkek-ırğaçı, Nuhqa emir etkeni dayın, onıñ sandığına kirdiler. Soñ Rabbi-Taalâ Nuhnıñ artından qapunı yaptı.
     17Suv taşqını 40 kün devam etti. Suv küçleşip, artıp başlağanda, sandıqnı köterdi, ve sandıq yaldap ketti.18Suv ep arta edi ve yer yüzüni qapladı. Sandıq suv üstünde yalday edi.19Suv ise, kök tübünde olğan eñ yüksek bayırlarnıñ töpelerini qapatmağance, ep yuqarı köterile edi.20Suv, olarnıñ üstüne yedi metr köterilip, bayırlarnı suv tübünde qaldırdı.21Er yüzünde qıbırdağan er bir tiri can: em quşlar, em ayvanlar, em mahlüqlar, em episi adamlar yoq oldılar.22Topraq üstünde episi içinde az-buçuq ruhu olğanlar ğayıp oldılar.23Er yüzüni toldurğan er bir içinde canı olğan mahlüq qırıldı: em adamlar, em ayvanlar, em canavarlar, em kök quşları – episi yer yüzünden silindiler. Yalıñız Nuh ve onen beraber sandıqta olğanlar sağ qaldılar.24Er yüzü ise 150 kün suvğa ğarq edi.




Nuh-Tora-Bereşit-Başlanuv

Nuh
     9Mına, Nuh ve onıñ evlâtları aqqında rivayet.
     O zaman yaşağan adamlarnıñ arasında tek Nuh qusursız ve insaflı adam edi. O, Allanıñ közü ögünde açıq yaşay edi.

10Nuhnıñ üç oğlu bar edi: Şem, Ham ve Yafet.
     11Allanıñ közü aldında yer yüzü harap oldı. Yer yüzü aqsızlıqqa siñip toldı.12Alla yer yüzüne baqtı, ve o, kerçekten de harap edi. Yer yüzünde er bir tiri can yürgen yolunı harap etti.13Alla Nuhqa:
     – Men yer yüzündeki er bir tiri cannı yoq eterim. Çünki er bir tiri can yer yüzüni aqsızlıqqa toldurdı. Men olarnı ve olarnen beraber yer yüzüni de qırarım, – dedi.14– Lâkin sen özüñe göfer tereginden bir sandıq yap da, içini közlerge bölip, içki ve tış taraflarını ziftnen ziftle.15Onıñ uzunlığı 135 metr, keñligi 22,5 metr, yüksekligi de 13,5 metr olsun.16Tavanı töpesinden yarım metr yuqarı köterilsin. Bir tarafından qapu aç. Sandıqnıñ içinde birinci, ekinci ve üçünci qatlarını yap.17Men yer yüzüni suvğa ğarq eterim ve onıñ üstündeki er bir içinde az-buçuq ruhu olğan canlarnı yoq eterim. Yer yüzünde yaşağan er bir tiri can ğayıp olacaqtır.


6:‎4 -
Nefiller – devler, qadimiy yeudiy tilinde "aşağı tüşkenler" degen manasını taşıy.

6:‎14 -
Göfer – çam teregine oşağan terek.

6:‎15 -
135 metr; 22,5 metr; 13,5 metr – qadimiy yeudiyce "300 ammah; 50 ammah; 30 ammah". Bir ammah – 0,45 metr.

6:‎16 -
Yarım metr – qadimiy yeudiyce "bir ammah".


18Lâkin saña Menim vasiyetim olacaq. Sen sandıqqa oğullarıñ, qadınıñ ve kelinleriñnen beraber kirip,19ânıña, sennen sağ qalsınlar dep, er bir canlı mahlüqtan erkek-ırğaçını çiftlep alırsıñ.20Episi quşlar, ayvanlar ve ufaq mahlüqlarnıñ er bir çeşiti, sağ qalmaq içün, çift-çift sennen sandıqqa kirsinler.21Ozüñe ve olarğa aş ve yemniñ er bir çeşitinden alıp azırla. O da özüñe aş, olarğa ise yem olur.
     22Alla nasıl emir etken olsa, Nuh öyle de yaptı.




Adam nesili yoldan uruluvı-Tora-Bereşit-Başlanuv


Adam nesili yoldan uruluvı
     1     Adamlar yer yüzünde çoqlaşıp başladılar. Olarda qızlar doğa ediler.

5:‎29 -
Nuh – qadimiy yeudiy adı "Noah" "naham" (raatlıq bermek) yeudiy sözüniñ aytıluvına oşay. 


2Adamlarnıñ qızları dülber olğanlarını körip, Allanıñ oğulları, kim qaysı soyunı saylap alsa, olarnı özlerine apay etip ala ediler.
     3RABBİ dedi ki:
     – Menim nefesim adamda ebediy qalmaycaq, çünki o – vucut. Onıñ künleri 120 yıl olsun.
     4O künlerde ve olardan soñ yer yüzünde nefiller bar ediler. Allanıñ oğulları adamlarnıñ qızlarına kelip başladılar, ve qızlar olarğa bala tapa ediler: olar küçlü qaramanlar, evel-ezelden namlı adamlar ola ediler.
     5RABBİ adamlarnıñ yer yüzünde yamanlığı çoq olğanını, olarnıñ episi tüşünceleri ve yürekleriniñ ıntıluvları er vaqıt tek yaman olğanlarını kördi.6RABBİ yer yüzünde adamnı yasağanına peşman etti, ve Onıñ yüregi yandı.
     7Soñ RABBİ dedi:
     – Özüm yaratqan adamlarnı yer yüzünden qırarım: adamdan başlap ayvanlarğa, süyrelip yürgen mahlüqlarğa ve kök quşlarına barğance qırarım, çünki Men olarnı yasağanıma peşman ettim.
     8Nuh ise RABBİniñ alğışına malik oldı.