Qaraim languages and literatures and Karaism

Qaraim languages and literatures and its Archive Blog Qaraim Tili

QARAIM LANGUAGES AND LITERATURES ONLY

The Qaraim (Karaites) are a religious and cultural group made up of individuals who adhere to the tenets of the Old Testament of the Hebrew Scriptures alone. Their ethnic and religious roots have been a subject of ongoing discussions to the present day.

Over the centuries they have developed their own spiritual and secular literature, creating their own distinct dialects apart from the standard forms of the languages in the areas in which they've lived.

The question is still open as to whether these dialects can be considered independent languages, since they have their own written traditions. These dialects include: Qaraite Hebrew of Constantinople, Qaraite Turkic (several dialects of Crimea, Lithuania, Ukraine), Qaraite Arabic, Qaraite Aramaic, Qaraite Greek of Turkey and the Qaraite Persian dialects.

The number of literary works written in these dialects is enormous, and has hardly been explored. Due to the efforts of their religious opponents, such as the Pharisees, the Qaraim were labeled as an insignificant and unimportant sect.

Since the discovery of the Cairo Geniza, the Dead Sea Scrolls and the Avraham Ben Shemuel Firkovich collections, anthropologists and lingusts no longer consider the Qaraim as such anymore. Qaraim studies have become a hot topic in academic circles, but despite this recent revival of interest in the Qaraim, the linguistic and literary aspect of Qaraim culture remains largely unexamined. This blog is focused SOLELY upon research involving the examination and restoration of the LANGUAGES and LITERATURES of Qaraim.
Showing posts with label Karaylık. Show all posts
Showing posts with label Karaylık. Show all posts

Monday, August 11, 2014

Petah Tikva Kitabı, Karay Dili, İstanbul Ortaköy Karaim Cemaati 1775, Nasihat Sayfa 51-52

Nasihat

Vucudun Saglıgına

Ziyade sicak ruba giymemeli gunduz ve ziyade sicak şey gece uzerine ortunmemeli. Yazda olmuş kişta olmuş

Sik sik yikamali ayaklari souk suylan. ve caresiz-lik-den made sicak ayak-kabi ilen ayaklari tutmamali:

Çalişmali daim havasi açik olan terde durmaya. Ve faydalanmali ondan er ne vakit ki mumkun isa. Ve er zeman da terledik-te souk içhi içmemeli. Ve mumkun oldugu kadar gendini souk-tan saklamali.

Bir vakit-dar ayak-kabi giymemeli demek ister zoruna çekip. Zire bunun ilen gendini buyuk kefsizlik-lere duşurur:

Sadey hafif yemek ilen beslenmeli. ve bir daha etni çok eksik yemeli ekmekten. Zire kefsizlik-lerin çogu hasil oluyor-lar etni çok yedigimiz-den:

Hiç birvakit has pişmemiş zevzavat ve meyva yememeli-dir

Yatak-ga erken yatmali ve erken kalkmali gerek veycudun sagligini saklamak içun ve gerek gayri faydalar içun. Ve kalktiktan sonra er daim yuzunu ve dahi agzini souk suylan yaykamali ki azav dişleri pekitmek içun. Ve çirime-den dişleri sakinmak içun.

Petah Tikva Kitabı, Karay Dili, İstanbul Ortaköy Karaim Cemaati 1775, Nasihat, 51-52 Sayfa

Бир вакит-дар аяк-каби гиймемели демек истер зоруна чекип. Зире бунун илен гендини буюк кефсизлик-лере душурур:

Садей хафиф емек илен бесленмели. ве бир даха этни чок эксик емели экмектен. Зире кефсизлик-лерин чогу хасиль олуёр-лар этни чок едигимиз-ден:

Хич бирвакит хас пишмемиш зевзават ве мейва емемели-дир

Ятак-га эркен ятмали ве эркен калькмали герек вейджудун саглигини сакламак ичун ве герек гайри файдалар ичун. Ве кальктиктан сонра эр даим юзуну ве дахи агзини соук суйлан яйкамали ки азав дишлери пекитмек ичун. Ве чириме-ден дишлери сакинмак ичун.

Петах Тиква Китабы, Караим-Карай Дили, Истанбул Ортакой Караим Джемаати 1775, Насихат, 51-52 Сайфа





Wednesday, August 6, 2014

Petah Tikva Kitabı, Karay Dili, Ortaköy Karaim Cemaati 1775, Dua Okumaktan Sonra

Dua Okumaktan Sonra

Mahtuv viralim Hay'ya merhametin ve acayiplarin oglanlarina adamnin k, doydurdu susamiş canni ve aç canni doldurdu neimet

Utanmaz-lar vaktinda fenalik-nin ve gunlerinde kitlik-nin doyar-lar.

Verivçi ekmek cumle ten-ga ki dunya-ga dek merhameti:

Mahtuvli-dir Tanrimiz Tanrisi Dunya-nin ki yedik onin virdigindan ve buyuk eyiligindan tirgizdi bizi.

Mahtuvli-dir sen Hay ol beslagan şol cumla-ni

Petah Tikva Kitabı Saife 35
Ortaköy Karaim Cemaati 1775 yılı


Дуа Окумактан Сонра

Махтув виралим Хай'я мерхаметин ве аджайипларин огланларина адамнин к, дойдурду сусамиш джанни ве ач джанни долдурду неимет

Утанмаз-лар вактинда феналик-нин ве гунлеринде китлик-нин дояр-лар.

Веривчи экмек джумле тен-га ки дунья-га дек мерхамети:

Махтувли-дир Танримиз Танриси Дунья-нин ки едик онин вирдигиндан ве буюк эйилигиндан тиргизди бизи.

Махтувли-дир сен Хай ол беслаган шол джумла-ни

Петах Тиква Китабы Саифе 35
Ортакой Караим Джемаати 1775 йылы




Tuesday, August 5, 2014

Petah Tikva Kitabı, Karay Dili, Ortaköy Karaim Cemaati 1775, Uykudan Kaltıktan Sonra

Yukudan Kaltıktan  Sonra Dua

Şukur ederim ben onune Hay Tanrim Efendisi Cumle Dunyalarnin ve cumle canlarnin ki kurtardin canimi olumden da uyattin beni deren yukumdan da dondurdun canimi tenime selamet ilen.

Mahtuvlo sen Hay Tanrimiz Hanı ol Dunyanin açivçi gozun korlernin da uyandirivçu uyumuşlarni daDonduruvçu canlari olu govdelere çok merhametler ilen:

Dirlik daMerhamet kildin biyleme da saginmakligin sakladi canimi:

Mahtarim seni onun içun ki korkular-lan acayip oldum acayiptirler işlerin da-canim bilir asri eşittir bana sabah ilen merhametinni ki sana işandim bildir mana bu yolnu ki gezerim ki sana kaldirdim canimi ogret bana kilma muradinni ki sensin Tanrim eyi alhemin ilen gezdir beni yerinde dogruluknin dagin yaramazlardan aya kulunu hokum etmesinler banao vakit:

Tamam olurum da pak olurum çok gunah-tan. Ki bilene çesmesi dirliknin yarigin-lan gorelim yarik:

Petah Tikva Sayfa 28-29-30

Юкудан Калтыктан  Сонра Дуа

Шукур эдерим бен онуне Хай Танрим Эфендиси Джумле Дуньяларнин ве джумле джанларнин ки куртардин джаними олумден да уяттин бени дерен юкумдан да дондурдун джаними тениме селамет илен.

Махтувло сен Хай Танримиз Ханы ол Дуньянин ачивчи гозун корлернин да уяндиривчу уюмушларни даДондурувчу джанлари олу говделере чок мерхаметлер илен:

Дирлик даМерхамет кильдин бийлеме да сагинмаклигин саклади джаними:

Махтарим сени онун ичун ки коркулар-лан аджайип олдум аджайиптирлер ишлерин да-джаним билир асри эшиттир бана сабах илен мерхаметинни ки сана ишандим бильдир мана бу ёлну ки гезерим ки сана калдирдим джаними огрет бана кильма мурадинни ки сенсин Танрим эйи алхемин илен гездир бени еринде догрулукнин дагин ярамазлардан ая кулуну хокум этмесинлер банао вакит:

Тамам олурум да пак олурум чок гунах-тан. Ки билене чесмеси дирликнин яригин-лан горелим ярик:


Петах Тиква Сайфа 28-29-30


Wednesday, July 3, 2013

Karaylar, Karaylık ve Döner-Şawn Lişa

Karaylar, Karaylık ve Döner

Amerikada Karay Cemaatinden Şawn Lişa'nın enteresan bir yazısını sizinle paylaşıyorum.

Ağızım sulanıyor döner siparişimi verirken, arkadaşlarımdan birisi olan Karay Musevi Üniversitesi kurucusu bana kibarca şöyle dedi , “Şawn, bir problem var , dönerin tepesine koyulan yağ helev ve bunu yemek yasaktır.”
Ben İsrael'de koşer sertifikası olan bir restoranın yasak olan bir şeyi müşterilerine sunacağına inanamadım. Ne olursa olsun deyip, ben gayet güzel siparişimi verdim ve hayatımın en lezzetli dönerini mideme indirdim.
Bu olay 2006 yılında olmuştu ve arkadaşımdan öğrendiğim bu bilginin doğru olduğunu öğrenmek benim bir kaç yılımı aldı. Döner'in Tanah açısından tüketilmesi caiz değildi.

Karayların(Tanah Merkezli) Beslenme Kuralları ve Rabban Kuralları kaşerut hususunda belli noktalarda farklılık gösteriyordu. Rabbanlığına göre koyunun kuyruk yağını(İbranice:Alyah) yemek uygundur. Alyah, helev(yasaklanmış yağ)'in bir çeşididir ve Leviticus(Levililer) kitabında özellik yasaklanmıştır.(Levililer 3:9-10, 3:17.) ama Rabban Geleneğine(Tanah'ın yorumu) göre, alyah uygundur (Rambam, Mişna Tora Halaha 5.)

Ayrıca bu geçen yıllarda, alyah'nın döner yapımında kullanılan önemli bir lezzet verici katkı olduğuna öğrendim. Döner'in koyun etinden başka etlerden yapıldığını da öğrendim. Döner'in bu kadar inanılmayacak derece lezzetli olmasının ana nedeni Alyahdır. Bundan dolayı Koşer Sertifikasyonu olan bir yerde döner siparişi verirken çok dikkat ediyorum.

Belki Karay olmanın en önemli unsuru budur. Arkadaşımın fikrini umursamayıp, kaşer sertifikasyona göre malzemelerin yemeğe uygun olduğuna güveneceğime ; bu konuyu kendim ele alıp, araştırmalıyım.


Ben asla döner'in boykot edilmesinden bahsetmiyorum ama tüm Musevilere(Hepimize) bu tarz konularla kendilerinin ilgilenmelerini ve dikkat etmelerini tavsiye ediyorum.
*  *  *

Monday, March 19, 2012

David ben Avraham al-Fasi-Hayatı


David ben Avraham al-Fasi, 10 y.y.'da yaşadı, kapsamlı Arapça- İbranice sözlüğünün yazarıdır. Sözlüğünde, Al-Fasi, Fayumi-Saadya'nın biblik terimlerin tercümeleri ile ilgili hatalarını ortaya çıkardı. Al-Fasi'nin Sözlüğünün Bölümleri tercüme edildi, ve elyazması bugüne kadar gelmiştir.

Friday, March 16, 2012

Karai(m) Açıklayıcı Sözlük



Omer'in Hesaplaması-İbr. Sefirat Ha'Omer. 50 günlük zaman dilimi , Omer sunusu [Mahsul Demeti Sunusu] ve Şavuot arasında. Şavuot bu zaman diliminin 50.günüdür. Tora'ya göre, Omer sayımı veya hesaplaması Hag Ha-Maççot(Matzot) zamanında Pazar günü başlar ama Rabban Musevilere göre Omer Sayımına Hag HaMaççot'un ikinci gününde başlarlar. Rabban Museviler 50 günlük zamanı kendi sahte Rabban Maşiahları, Şimon Ben Kosiba diğer adıyla Bar Kohba trajedisinin yas ve anması olarak takip ederler. Bu zaman diliminin, yas ve anma zamanı olarak gözlemlenmesinin herhangi bir Tora'ya dayalı kaynağı yoktur.





Hag - Hac-Bayram. Üç Bayramın her biri içinde Her İsraeloğulunun hac(Hag) yapılarak Yeruşalayim'deki Kutsal Mabedi ziyaret etmesi gerekir ve Tanrı'nın huzuruna çıkması gerekir.
Hag HaMaççot - Bugün bu bayram genelde Pesah olarak bilinmektedir, ama Tanah'ta Pesah, 14 Nissan ayında sunulan bir korbanın adı olarak geçer, ama bayram olarak Hag HaMaççot olarak geçmektedir. Bu bayram birinci ayın 15-21'i arasına denk gelmektedir ve birinci- yedinci günlerinde iş yapmak yasaktır.
HaŞem - İsim. Tetragrammaton, İsrael'in Tanrısı.
Hol HaMo'ed - Çalışmanın yasak olmadığı ama Bayram'ın parçası olan günü ifade eder, özellikle Hag Ha Maççot'un 2inci ve 6ıncı günü ve Sukkot'un 2inci-7inci günlerinde.
Bayram - İbr. Mo'ed . Tanah kaynaklı Bayramları belirten bir terimdir (Purim hariç) ve Şabat.



Kutsal Gün- Yom Tov
Nissan - Birinci Ay için Babil İsmidir.
Omer - Hag HaMaççot'ta Pazar Günü getirilen sunudur, yeni , birinci arpa hasadının demetlerinden oluşur. Bu demetler sunağın önünde dalgalandırılır ve Tora bunlara Omer Ha-Tenufah der.

Rabbanlar - Millattan önce 2.yy'da kurulmuş bir mezheptir, ikinci bir Tora'nın Sinai Dağında sözlü olarak verildiğine inanırlar ve Rabilerin tek meşru Tanrının Kanununun yorumlayıcıları olduklarına inanırlar. Farisiler diye de denir. (İbranci. Peruşim, kendilerinden kesinti yapanlar anlamına gelir). Bu mezhep Şavuotu 6 Sivan'da kultar [Üçüncü ayda].
Shavuot - Haftalar Bayramı Pentekost olarak da bilinir . Tam isim: Hag Ha-Şavuot . Tora da aynı zamanda bu gün Yom HaBikurim ve Hag HaKaçir (Hasat Bayramı) olarak da geçer.
Torah - Moşe'nin 5 kitabı.



Tanah - Tanak , Tora(Kanun), Nevi'im (Peygamberler), Ketuvim Kedoşim(Kutsal Yazılar) akronimidir.



Yom Tov - Kutsal Gün [Ede. "İyi Günler"] (Bazen'de Yuntif olarak telaffuz edilir). Çalışmanın yasak olmadığı bayramdır. Örneğin, Hag Ha Maççot'un ilk ve son günleri.

Monday, March 5, 2012

Kırım Melitopol(Qızılyar) Karay(im) Cemaati ve Litvanya Büyükelçiliği Görüşmesi



Kırım Melitopol(Qızılyar) Karay(im) Cemaati ve Litvanya Büyükelçiliği Görüşmesi






Melitopol(Qızılyar) Etnoğrafik Karay(im) merkezinde "Kale" Karay(im) Cemaatı Temsilcileri 13 Aralık'ta Ukrayna (Melitopol) Litvanya Cumhuriyeti Büyükelçisi Petras Vaitiekunas ile bir araya geldi. Toplantıya ayrıca Melitopol(Qızılyar) belediye başkanı ,SG.Walter ve İnsani İşler I.F.Donets katıldı . Misafirler Kırım Karaylarının tarih, kültür ve yaşam tarzlarını ve müzelerde bir tur gelenekleri ilgi turu ile dinledi. Büyükelçiye hediye olarak "Melitopol(Qızılyar) Karayları ' ve Melitopol Karay cemaatinin 20 yıllık faaliyeti ile ilgili bir kitapçık verildi. Toplantıda Melitopol ve Trakay şehirlerinin olası eşleştirmesi konusu tartışıldı, Sayın Büyükelçi Ukrayna ve Litvanya Karay(im)ları heyetleri karşısında yardımcı olmaya söz veriyordu. Ziyaret defterine Petras Vaitiekunas minnet ve Kırım Karaylarının refahı için dilekleri sıcak kelimelerle bir not yazdı.






Melitopol Karay(im) Toplumu Kurulu



Sofiya Yalpaçık












13 декабря в Мелитопольском этнографическом караимском центре «Кале» состоялась встреча мелитопольских караимов с Чрезвычайным и Полномочным послом Литовской Республики в Украине Пятрасам Вайтекунасам

13 декабря в Мелитопольском этнографическом караимском центре «Кале» состоялась встреча мелитопольских караимов с Чрезвычайным и Полномочным послом Литовской Республики в Украине Пятрасам Вайтекунасам.






На встрече присутствовали также мэр города Мелитополя С.Г. Вальтер и его заместитель по гуманитарным вопросам И.Ф.Донец. Гости с интересом прослушали экскурсию о истории, культуре, быте и традициях крымских караимов, осмотрели экспонаты музея. Господину Послу была подарена книга «Караимы Мелитополя» и буклет о 20-летней деятельности караимской мелитопольской общины. В ходе встречи обсуждались вопросы возможного побратимства города Мелитополя и города Трокая, господин Посол пообещал содействие в вопросах обмена делегациями караимов Украины и Литвы. В книге посетителей Пятрас Вайтекунас оставил запись с теплыми словами благодарности и пожелания процветания крымским караимам.


Правление Мелитопольского караимского общества Ялпачик София

Thursday, March 1, 2012

Karaylık ve Astroloji



Karaylık ve Astroloji


İnsanlık tarihinin ilk zamanlarında astroloji ve astronomi birbiriyle yakın ilişkiliydi. Astronomi göksel cisimlerle ilgilenirken, Astroloji ise Göksel Cisimlerin hareketlerini yorumlayarak, Dünya’da yaşayanlara olabilecek etkilerini tahmini ile ilgiliydi. Astrolojinin kökenlerinin dayandığı Babilde, tutulmalara ve göktaşlarına çok büyük bir önem verilirdi. Gezegen hareketleri ile ilgilenilmezdi. Yıldızlar ve Takımyıldızları isimleri verilirdi-ve ne zaman ki tanrıları olarak tapınmaya başladılar- Astroloji Uzmanları insanların dünyada nasıl etkileneceklerine hakkında tahminler yapmalarına yol açıldı.


İsa’dan 2.Milenyum önce Babilli Astrologlar yıldız falı ve burçları her ay ne olabileceği ile ilgili olarak çıkardılar. Ne zaman ki 12 ayın kayıtları derlendi. Hiçbir değişim yapılmadan her yıl kullanıldı. Babiller bir burçlar kuşağı geliştirdiler, Göksel kürenin 12 parçaya bölünmesi gerçekleştirildi ve sonradan bunlar Güneş, ay, gezegenler olarak sonradan adlandırıldı. İsa’dan önce 4.yüzyılın sonlarında Mezopotamya Astrolojisi, Yunanistana doğru yayldı; yüzyıl sonra Mısırlılar tarafından tamamen kabul edildi. Yunan kültürü Romalılar tarafından kabullenilmeye başlandığında, astroloji bir çeşit din olarak kabul gördü ve bunun uygulayıcıları kişisel8kişiye özel) burç kuşakları hazırlamaya başladılar.


Yüzyıllar sonra, Astrolojinin etkisi Israel’e geldi, Amos, Kuzey Krallığını Saturn ibadet ettikleri için kınadı (5.26). Yeremiya, İştar ve Venüs’e tapınma ve saygı’dan bahseder (7.18,44.17-10) ve genel olarak gökcisimlerine (8.2,19.13). İşaya ,ilk defa özel olarak astrologlar ve onların aktivitelerinden bahsedendir (47.13) ve onun kehanetinde o tahmin etmiştir onların yıkımı, şöyle der ‘’ateş onları yakacaktır’’ (47.14).


Milattan 2.yüzyıl önce, Astroloji, Rabban Museviliğine tutanacak sağlam zemin kazandı, ne zaman ki( Babil Etkisi ile) bazı meleklere ,yıldızlar ve gezegenlerle kimlik tanımlama moda oldu. Bu gelenek oysa ki Bilgelik 13:1-4’te tamamen red edilmiştir, Rabbanların astrolojiye olan ilgisini durdurmaya çalışmak imkansız bir hal aldı. Filistindeki 6.yy’dan kalma Bet Alfa Bizans Sinagogunun zeminindeki mozaikte bir çeşit burçlar kuşağı (Zodyak) gözükmektedir, bu da Rabban Dini Mimarisine ne tarz bir astrolojinin nasıl geniş bir boyutta sızdığını göstermektedir. Rabbanlıkta hala Astrolojinin varlığı kuvvetlidir, bununla ilgili bir sürü güncel Rabban çalışma bulabiliriz.





Not: Bazıları astrolojinin önemini, Yaakov’un oğullarına yaptığı 12 kutsamayı örnek göstererek iddia etmektedirler (Bereşit 49.1-28), göksel cisimlerin olası etkisi ile ilgili Kutsal Metin’in hiçbir yerinde geçmemektedir. Tora yıldızlara tapınmayı açık şekilde yasaklamıştır (Devarim 9:14).

Monday, February 27, 2012

Karaylık Hareketi ve Başlangıcı


Çoğu gayri-Karay bilim adamları Karaylığın kökenlerini Anan Ben-David Ha-Nasi’ye dayandırır. Karaylığın kökenlerini Pers Döneminden (şimdiki zaman Irak) Arap Dönemine geçişte, 7.yüzyılın ortalarında arayanlarda vardır. Hala bazı araştırmacılar Karaylığın kökenleri İkinci Tapınak zamanındaki mezheplerden olan Boethusianlar ve Saddukilerle ilişkilendirmeye çalışmaktadır. Kesinlikle Ortaçağ Rabban Alimleri alttaki paragraftaki Karaylığın başlangıcını kaleme almışlardır.: ‘’Bunun üzerine Anan Ben David kötü bir ihtiras ele geçirdi- o ve onunla beraber tüm şeytani düşüncelere sahip ve değer adamlar bunların arasında Saduki ve Boethos’un mirasçıları da vardı, bu muhalif mezhebi  kurdular.’’ Açıkça görülmektedir ki Karaylığın Kuruluşu ile ilgili Araştırmacılar ve İlim Adamları arasında bir anlaşmazlık vardır. Tüm bu anlaşmazlıklara rağmen doğru  şey her zaman sıkı sıkıya Tora’yı uygulayan bir Israel, yoğunluk veya azınlıkta olsa da, Tanah’a haricinde T-nrı kelamı kabul etmeyenlerdir. Sonuç olarak çoğu  Karaylar, Karaylığın kökenini  Tora’nın verilişi ile ilişkilendirirler. Onlara göre, Karaylık (Karaizm)  terimi ,Gerçek Tora Uygulayıcılığı Hareketini , Rabbanların çelişkili kanunlarından ayırt etmek için kullanılmıştır.
Karaylığın Gelişmesini tanımlayan anlardan birisi ,bugün olduğu gibi, Mişna ve Talmud yazılmasıdır. İsa’dan sonra 500 yılda bitirilmiştir. Üst Yönetici Sınıfların bir ürünüdür. Talmud ve onun yazımı ,cahil Musevi kitlelerinin bastırılması ve kontrol edilmesi için bir araç olmuştur. Bu, Siyasi güç tarafından cezai uygulamalarla(mali ceza, işkence ve ölüm) denetlenen Musevilerin hayatını  sert  dini yükümlülüklerle çekilmez hale getirmiştir.
Arapların yedinci yüzyılda gelmesiyle, Musevi Alt Sınıf diğer Araplar tarafından istila edilen Ermenistan, Azerbaycan ve eyaletlere yerleşme imkanı bulmuş,  üst sınıf Musevi Sömürücü Yöneticilerin dayattıkları kurallardan  kurtulma imkanı olmuştur. Bu zamandan sonra onlar Siyasi, Ekonomik çıkarları olan eski Üstlerinin eziyetinden kurtulup, Gerçek Tora Yolunda Hayat yaşamayı sürdürmeyei başarmışlardır, bu Karaylığını kendisinin oluşumu değildir, ama Yahudi halkının Talmud’dan kurtulmasını sağlayan pek çok devrim gibidir. Bu mezhepler kendilerini kuranların doğası gereği bireysel ve münzevidir. Onlar Hukukun bir kişinin kalıcı otoritesince yorumlanmsı red ettiler. Her kişinin Tora’yı anlamaktan sorumludur ve bundan kendi yorumunu çıkartmalıdır.
Karayların kökleşmesi İsa’dan sonra 7.yy’a kadar gayri-resmi ve gevşek idi ama daha sonra Rabban baskısının artmasıyla, organize olmak zorunlu bir hale geldi, bir yüzyıl sonra Anan Ben David Karaylığın birinci evrensel lideri olarak kabul edildi. Kendisi Aristokrat bir Rabban Ailesinin üyesiydi, kendisi Rabbanlığın tutarsızlığını keşfetti ve ilk sistematik Rabbani olmayan Belgeyi yazdı, Karaylığın ondan önce de vardı, bu nedenle o Karaylığın Babası olarak anılır.
Anan kendisi fazla taraftar toplamadı ama  başlangıçlar genelde küçüktür. Zamanla, savunduğu kavramlar ve düşünceler çoğu insanı etkiledi ve insanlar Karaylığın prensiplerini kabul etmeye başladı. 10.yüzyılda Daniel Ben Moşe Al-Kumisi zamanında Karaylık tüm doğuya yayıldı.

Monday, January 23, 2012

Karaylıkta Kadınlar-Karaizmde Kadının Yeri

Karay geleneğinde Kadınlar her zaman eşit sayılmıştır.
Onların herhangi bir dini hizmetine engel ve kısıtlama yapılmamıştır. Asla onlar ikinci sınıf olarak damgalanmadılar.
Karayların belgelerinde kadınlara değişik vazifelerin verilmesi Rabbanların tepkisini çekmiştir.

MİÇVOT

Tora özellikle miçva(emir)'nın erkek ve kadın için olduğuna vurgu yapar.
Tora'nın dikte ettiği tüm konularla ilgili miçvalar tüm İsraellileri (İsraeloğulları)nı bağlar.

Örneğin Karaylar her zaman kadınların çiçiyot giymelerini savunmuştur. Biz her zaman kadınların Tora çalışmasının gerekliliği üzerinde durmuşuzdur (çoğu Rabbani kaynakta Kadınların Tora çalışmasının yasaklanmasının gerekliliği ile zıt düşmektedir) ve biz her zaman kadınlarında en az erkekler kadar dua etmesi gerekliliğini düşünürüz.

BOŞANMA VE MÜLK

Tora Kanununda kadın boşanma için dava açabilmektedir. Eğer adam boşanmayı red ederse, Beit Din onun müdahil yetkisini alabilir, ve boşanmayı güvenceye alabilir.

Karaylıkta Agunot yoktur. Agunot kocaları tarafından terk edilen kadınlardır. Tekrar evlenemezler ,kocaları boşanayı red ettikleri için. Kadının malı her zaman kendisine aittir. Kadın malını kocasına vermediği takdirde kocasının kadının malı üzerinde herhangi bir hakkı yoktur. Eğer boşanırlarsa kadının malı kadında kalır, erkeğin malda herhangi bir hakkı yoktur. Buna ek olarak kadın vefat ettiğinde mirasının çocukları alır, kocası alamaz.

KADINLARIN ROLLERİ

Karay Hukukunda, kadın şahitler erkek şahitler kadar iyi kabul edilir.

Karaylar asla iki-bütün şahitler arasında ayrım yapmamıştır, ikisi de her durumda geçerlidir.

Karay Kadınlar her zaman lider pozisyonlarda bulunmuşlardır. Bu, kadın düşmanlığının seviyesinin en tepede olduğu ortaçağlar için bile geçerlidir.

11.yüzyılda İspanya'da Rabban Museviler, Karay Lideri Sidi İbn Al-Taras'ı öldürdükten sonra, karısı, Al-Mu'alima (Öğretmen) kocasının yerine İspanya Karayları Roş(Baş) Hahamı oldu.

Tehillim'den bizim bildiğimiz gibi Kadınlar Beit Ha-Miqdaş(Mabed)'ta şarkı söylerlerdi.

Tehillim 46:1, 68:26 yazıldığı üzere Tehillim özellikle kadınların şarkı söylemesi için yazılmıştı, ve dans ile eşlik etmeleri ve enstrümanlar çalmaları için.

Sonuç olarak Karaylıkta, Karay Museviliğinde Kadınların Beit Knessette(Kaal) konuşması ve şarkı söylemesi yasaklanmamıştır, kısıtlanmamıştır.

Birisi bundan Kadınların Hazanlık yapabileceği sonucuna varabilir(duaları yönetebilir). Tekrar söyleyelim Karaylık- Karaizm'de dini rol olarak kadınlar için herhangi bir yasak kısıtlama yoktur.

Evlilik ile ilgili haklar kadına aittir, erkeğe değil. Eğer erkek ikinci eş alırsa, bu ancak ilk eşinin onayı ile olabilir.

Erkekler ve Kadınlar arasında farklılık;
Tora çeşitli konularda erkeklerle ve kadınları ayırmıştır. Daha öncede bahsedildiği gibi bazı Tora'daki Miçvot özellikle erkeklerle ve bazı Miçvot özellikle kadınlara yöneliktir. Örneğin Erkekler uyurken belsuyunun boşalması ile Tame olur(ritüel olarak kirli). Kadınlarda uyurken belsuyunun boşalması olmayacağı için bu kural onlar için geçerli değildir. Kadınlar Niddah (aylık dönem-periyod) zamanlarında Teme'ot olurlar. Erkeklerin aylık dönem-periyodları olmadığı için, bu kural onlar için geçerli değildir.

Karay Beit Knesset'inde Kaalında erkekler ve kadınların oturma yerleri farklıdır, ama bunun nedeni kesin olarak cinsiyetle ilgili değildir. Karaylar dualarının büyük bir kısmında yere secde ederler. Bu yüzden Karay Beit Knesset( Kaallarında) kadınlar ya erkeklerin yan taraflarında ya da arka tarafında oturur. Bu geleneğin kadınları dışlamak gibi bir anlamı yoktur, bu gelenek alçak gönüllük ile ilgilidir. Mehisah diye ayraç bir duvar aralarında bulunmamaktadır.