İstanbul Karayları-Futbol, Maç ve Karay-Karaitika Dili-Esintiler 4

İstanbul Karay Cemaatimizin güzide kişiliklerinden, abilerimizden, Eski İstanbulda geçen yine enteresan bir olay ve bir kısım Karaitika Dilinde deyişler, sözler, hatta Karaitika dilinde Maç Tezahürat Sözleri...

Futbol, Maç ve Karay

1975-76 yıllarında geçer hikayemiz...

12-13 yaşlarında yaramaz mı yaramaz bir Karay Delikanlı.

Türkiye Spor Yazarları Kupası...Fenerbahçe-Galatasaray Maçı...

Sabah saat 7'de hikayemizin kahramanı genç erkenden kalkar adada. 

Babasından izin ister maça gidecek ya...

Babası izin vermemiş. Tabii ki arkadaşlarına da babaları izin vermemiş.

Arkadaşlarıyla beraber sabahın köründe başlarlar o dönemde depozitoyla verilen şişeleri toplamaya.

Neredeyse adadaki tüm şişeleri toplarlar... Bir güzel de bakkala satarlar. O para ile 7-8 kafadar atlarlar vapura maça giderler. Annesi deli gibi adada bu yaramaz çocuğu aramaya başlar. Çılgına döner bir türlü adada bulamaz. Karakola haber verilir. 

Bulunamaz.

Annesi, İstanbulda dükkanda olan babasını arar ve durumu anlatır. Babası hemen anlar, oğlunun nereye kaçtığını, arazi olduğunu ve annesine (sto vari  stavlepume) akşam görüşeceğiz onunla derler. Bu arada bu bahse konu maç ise gece oynanmaktadır.

Kahramanımız Karay Delikanlısı gece taaa bostancılardan 2:00 sularında arkadaşları ile beraber adaya döner.

Tabii ki arkadaşları ile maça kaçarlarken organize oldukları gibi, kendi anne ve babası, arkadaşlarının anne ve babalarıyla da onların dönüşü için organize olmuşlardır...Annesi ve Babası deli gibi evde beklerler ve arkadaşlarının da anneleri ve babaları...

Kapıdan içeri girer girmez. 

Babası (So diavlo pezenvengi-sa ses kotasa-sa ses şthipiso ğumari) der ve temiz bir sopalar.

Bu maçtan hatıra iki tane maç tezahüratı kalır...

-İ Fenerlides dene borisan ne kazandisune meto Galatasaray-Fenerlileri yine Galatasaray maçını kazanamadılar.

-Olli Fenerlides kayyikan-Fenerliler yandı

-İ Galatasaraylides ipan  imiz imazte  proto stin Turkiya-Galatasaraylılar Türkiyede birincidir.

-İ Fenerlides den areşun ta tria, yaafto pu efayan goli apton Konya, ve apton Arsenal

Karay Yeraltı Sinagog Mimarisi ve Kökeni

 Neden Karay Sinagogları(Kaalları) yeraltına inşaa edilirdi?
 Bunun sebebi nedir?

Karaylar(Karaim) yüzyıllar boyunca diğer Musevi Cemaatlerinden farklı bir mimari geliştirmişlerdir.
Genelde bilindiği Kadim Karay Sinagogları(Kaalları) her zaman için yerin altında inşaa edilmiştir veya çatısının yeryüzü hizasında olmasına dikkat edilmiştir.

Bu konuda Karay Cemaati içinde olmasa da, Gayri-Karay Musevi topluluklarında çeşitli farklı görüşler ortaya atılmıştır.

Aslında Karayların eski zamanlarda Kaal(Sinagog)larını bu şekilde inşaa etmelerinin tek bir nedeni var. 

Tarihte ilk defa Karayları(Bene Mikra) bir çatı altında toplayan Anan Ben David HaNasi (Menuhato BeGanEden), ilk Karay Sinagogunu Yeruşalayim-Kudüste inşaa ederlerken Teilim Mizmor LeDavid (Hz.Davud'un Mezmurları) 130-1,2. bölümlerinden esinlenmiştir.

Güzel İstanbulumuzda bulunan yaklaşık 1.500 yıllık Karay Sinagogumuz ve Kırım'ın Çıfıt(Çift) Kale Kırk Yer mevkii Bahçesaray(BahçeKaray) şehrindeki Sinagoglarda bu şekilde inşa edilmiştir.

Şu anda hala bu Sinagog Kudüs(Yeruşalayim)'de bulunmaktadır. Yeruşalayim/Kudüs'ün en eski Sinagogu olma özelliğini taşımaktadır. Hala Kudüs/Yeruşalayim Karay Cemaatinin bünyesinde hizmet vermektedir. Şu anda genelde Yisrael'de  yeni yapılmış olan ve yapılmakta olan Karay Sinagoglarında bu adet takip edilmemektedir. Bu Mimari Geleneğin takip edilmemesinin herhangi bir nedeni yoktur.

Mezmur-Mizmor-Teilim-Zebur-Psalmi 130-1,2 Bölümler şu şekildedir.

İbranice Tercümesi; א שִׁיר הַמַּעֲלוֹת: מִמַּעֲמַקִּים קְרָאתִיךָ יְהוָה. ב אֲדֹנָי, שִׁמְעָה בְקוֹלִי: תִּהְיֶינָה אָזְנֶיךָ, קַשֻּׁבוֹת-- לְקוֹל, תַּחֲנוּנָי.

Karaitika Tercümesi; 1.Oido ton anavathmon.-EK VATHEON ekekrakza si, Ad.. 2.Ad.., eisakuzon tis fonizmu. Genithito ta ota su prozehonda eis tin fonon dis deiseoz mu.

Türkçe Tercümesi; 1-Derinliklerden sana sesleniyorum, ya RAB, 2-Sesimi işit, ya Rab, Yalvarışıma iyi kulak ver!

Kırım Karayca Tercümesi; 1-Ya Ad.., terenlikten men Seni çağırdım, 2-Ad.., sesimni eşit! qulaqlarıñ yalvaruvlarıma diqqat etsin!


 

İstanbul Karayları-Ninniler-Çocuk Şarkıları-Karaitika Dili-Esintiler 4

İyi Günler

Ha Kadoş Baruh Hu 07.09.2013 tarihinde idrak edeceğimiz Yom Terua öncesi, bizlerin daha hayırlı kararlar almamız için güzel vesileler nasip etsin.

İstanbul Karay Cemaati büyüklerimizden öğrendiğim yeni Karaitika mücevherleri sizlerle paylaşmak istiyorum.

Yüzyıllardır İstanbul Karayları bu topraklarda çocuklarını bu Karaitika dilinde ninnilerle uyuttular ve onları  bu şarkılarla eğlendirdiler ve hala torunlarını bu şarkılarla ninnilerle büyütmekteler.

Ne güzel söylemiş Martin Heidegger;

DİL VAROLMANIN EVİDİR

İlk şarkımızın adı  Supa Ke Karidya yani Çorba ile Ceviz.
Bu şarkı İstanbul Karay Cemaatinde Karaitika dilinde küçük çocuklara söylenen bir şarkıdır.

Ti tha fame apopsa?-Bu akşam ne yiyeceğiz?
Sopa ke karidya-çorba ile ceviz
Ama çharti o babas-Baba geleceği zaman
Çala ta karidya-Cevizleri kıracağız

İkinci çocuk şarkımızın adı Hiyoni Hiyoni yani Kar Kar

Hiyoni hiyoni-kar kar
O babas kriyoni-baba  üşüyor
İ kata mayerevyi-kedi yemek pişiriyor
Kyo bodigos horevyi-fare dans ediyor


Üçüncü olarak İstanbul Karaylarının yaklaşık 1.500 yıldır çocuklarına bu güzel İstanbulumuzda söyledikleri Karaitika dilinde başka bir çocuk şarkısı Kupepe

Kupepe Kupepe
Naseparo Kurabiye-Alayım sana kurabiye
Kurabiye mesoharti- Kağıdın içinde
Ke lokumya(likumya-lekumya) so kuti-Kutu içinde lokum

Kutsal Topraklardaki Karay Cemaati Dini Konseyinin 304. Ay Döngüsü 17.yıla göre tayin ettiği 5774 (2013-2014) yılı Dini Bayram ve Oruç Günleri Listesi

Kutsal Topraklardaki Karay Cemaati Dini Konseyinin 304. Ay Döngüsü 17.yıla göre tayin ettiği 5774 (2013-2014) yılı Dini Bayram ve Oruç Günleri Listesi

Roş Haşana-Yom Terua-Bıtgı Künü(Yeni Yıl)         07.09.2013

Yom Kippur (Kefaret Günü)-Boşatlıh                    16.09.2013

Sukkot-Alaçıh Hıcı-Orah Toyu                                21.09.2013

Şemini Açeret                                                          28.09.2013

Çom Şevii-Oruç                                                        30.09.2013

Tevet Ay’ının 10.günü Orucu                                 15.12.2013

Purim-Kınış 1.Gün                                                   14.02.2014

Layla Seder-Pesah Seder Gecesi                            14.04.2014

Hag AMaççot-Pesah-Tımbıl Hıccı 1.Gün                15.04.2014

Yom Hanafat Ha’Omer                                            20.04.2014

Şevii Aseret-Pesah 7.Gün                                      21.04.2014

Holokost Anma Günü                                            28.04.2014

Şavuot-Aftalar Hıcı                                                  08.06.2014

Çom Revii-Revii Orucu                                            07.07.2014

Çom Hamişi-Hamişi Orucu                                      04.08.2014

Çom Eyha-Asara BeAv-Eyha Orucu                        07.08.2014

Roş Haşana-Yom Terua-Yeni Yıl (5775 Yılı)             26.09.2014

İstanbul Karayları-Ev Hali-Aile-Ninni-İyi Niyet Temennileri-Karaitika Dili-Esintiler 3

Şavua Tov, Kali Evdomada, Bueno Semana, İyi Haftalar, Aftañız Yahşı Bolsun,

Bu hafta Cemaatimizin büyüklerinden temin ettiğimiz Karaitika Mücevherlerin üzerine yeni Mücevherler katıyoruz.

Ninnilerle, tekerlemelerler başlıyoruz, çocuklara hitap, dini iyi niyet temennileri ile bitiriyoruz.

Akıllarda kalan bir ninni:
Nani nani nanaketu Keipnosta mataketu

A koma ena potiraki A koma ena tragulaki

Yaramaz çocukları sakinleştirmek için tekerleme şeklinde belli bir melodiyle bu cümle tekrarlanırdı;

Ena kalo pıravma ehi(senin için iyi bir şeyim var)

Karaitika bir kısım akraba adları;
İmanamu-Annem
Opapusmu-Dedem
Obabazmu-Babam
Tantimu-Teyzem
Onkmu-Amcam
Korimu-Kızım
Oyosmu-Oğlum
Pedimu-Çocuğum

Karay bir çocuk durup dururken ağlamaya başladığı zaman büyükler şöyle derlerdi;
Ya ipno ehi, ya aehina katurişi, ya pinase- Ya uykusu geldi, ya çişi geldi, ya acıktı

Günlük hayatta kullanılan bir kısım başka sözcükler ve cümle kalıpları;

Serpetos-Yaramaz
Hodro kefali-Kalın kafalı
Poli nostimi ine-çok tatlı
Poli serpetos-Çok yaramaz
Fai-yemek
Fae-Ye
Halvaspitiko-Un Helvası
İpomoni Themu-Sabır Allahım
O Theos na sas voisi-Allah yardım etsin
O Theos na kiripsi-Allah korusun
İpistimaz-Dinimiz

Eheya panaya ketamilisame
Afta ta pravma kelizmonisume

Groşya-Kuruş
Kalos Duyez-İyi İşler

  

İstanbul Karayları ve Yaşamı-Saranda Lires(Kırk Lira-Hikaye)Karaitika Dili-Esintiler 3

Saranda Lires(Hikaye-Kırk Lira) Saranda Lires, İstanbul Karayları arasında yaygın olarak kullanılan Karaitika dilinde kırk lira demektir. Bu hikaye Büyükadada ve İstanbulda yıllarca anlatılmış ve hikayenin ana kahramanı olan yaramaz çocuk çok uzun zaman boyunca saranda lires olarak anılmıştır. Yaklaşık kırk altı yıl önce şimdiye kıyasla hayat standartlarına göre temizlik yaptırmak bir lükstü ve çok pahalıydı. O zamanın parasıyla kırk liraydı. İstanbullu bir Karay ailesinde çok ama çok yaramaz bir erkek çocuk vardı. O kadar yaramaz bir çocuktu ki eskiden adada tüp taşımak için kullanılan eşeklerden birini kaçırıp gizlice evin içine soktuğu bile olmuştu. Bu çocuk hiçbir şekilde eve gelen doğu kökenli temizlikçiye ve annesine milyon türlü yaramazlık yapar, ve temizlik yaptırmazdı.Annesi ona SARANDA LİRES(KIRK LİRA) diye bağırırdı ki bu yaramaz çocuk verdikleri parayı hatırlasın ve yaramazlığa bir son versin. O çocuk ve annesine uzun yıllar adada ve istanbulda saranda lires diye seslenildi. Aradan yıllar geçmesine rağmen o temizlikçi bayan hala o çocuğun dükkanının önünden geçerken saranda lires diye bağırmaktadır.

İstanbul Karayları-Karaitika Dili-Esintiler 2

İyi Haftalar, Kali Evdomada, Şavua Tov, Aftañız yahşı bolsın

Kaldığımız yerden İstanbul Karaylarının bu kadim dilimiz olan Karaitikamız hakkındaki cevherlerin çıkartılmasına devam ediyorum. Günümüzde hala aktif şekilde 50 yaş üstü İstanbul Karay jenerasyonu arasında kullanılmaktadır. Elimden geldiği kadar bu güzel İstanbulumuzda 2.000 yıla aşkın zamandır konuşulan bu müstesna lisandan bazı şeyler paylaşacağım. Ha Kadoş Baruh Hu, Ha-Şem Ha Meforaş, başımızdan büyüklerimizi eksik etmesin. Maksadım, yok olma tehlikesi altındaki bu dilimizle alakalı gelecek nesiller için bir iz bırakabilmek.

Galata=Süt ve Süt Ürünleri ticareti yapan demek-Bizans zamanında Galata mıntıkasında Karaylar(Karaim) süt ve süt ürünleri ticareti ile uğraşırlardı. Bu yüzden bu bölgenin adı Galatadır.
Steku=Dur
Ukeri=Muhtelif küçük eşyalar için dolap
Güleseni=Rakı
Tinpules=Ne söylüyorsun?
Sopa=Sus demek
Pupas=nereye gidiyorsun?
Kodimedo=maydanoz
Anitho=maydanoz
Mihothis siz duyezmu?= sokulma benim işlerime
Duya=iş
duyez=işler
Ela napame so kal= Hadi Kaala gidelim
Anikse=aç
Sfalikse=Kapat
pede=beş
edeka=onbeş
ekşi=altı
Kalo naperasiten=İyi geçinin (Yeni evliler için temenni)
İsiz nazisiten= Başınız sağ olsun
Ollo kalo=Herşey iyi olsun
Upa Ehi= Düğün(Hupa) var
Hıriya=İhtiyaç
Hıriyastiko=Tuvalet ihtiyacı yeri
De hiriyazeten=o lazım değil
Yavanitika=Rumca
Ravanitika=İbranice
Kalo Kşimoroma=İyi Uyanmalar