İstanbul Karayları-Karaitika Dili-Esintiler 2

İyi Haftalar, Kali Evdomada, Şavua Tov, Aftañız yahşı bolsın

Kaldığımız yerden İstanbul Karaylarının bu kadim dilimiz olan Karaitikamız hakkındaki cevherlerin çıkartılmasına devam ediyorum. Günümüzde hala aktif şekilde 50 yaş üstü İstanbul Karay jenerasyonu arasında kullanılmaktadır. Elimden geldiği kadar bu güzel İstanbulumuzda 2.000 yıla aşkın zamandır konuşulan bu müstesna lisandan bazı şeyler paylaşacağım. Ha Kadoş Baruh Hu, Ha-Şem Ha Meforaş, başımızdan büyüklerimizi eksik etmesin. Maksadım, yok olma tehlikesi altındaki bu dilimizle alakalı gelecek nesiller için bir iz bırakabilmek.

Galata=Süt ve Süt Ürünleri ticareti yapan demek-Bizans zamanında Galata mıntıkasında Karaylar(Karaim) süt ve süt ürünleri ticareti ile uğraşırlardı. Bu yüzden bu bölgenin adı Galatadır.
Steku=Dur
Ukeri=Muhtelif küçük eşyalar için dolap
Güleseni=Rakı
Tinpules=Ne söylüyorsun?
Sopa=Sus demek
Pupas=nereye gidiyorsun?
Kodimedo=maydanoz
Anitho=maydanoz
Mihothis siz duyezmu?= sokulma benim işlerime
Duya=iş
duyez=işler
Ela napame so kal= Hadi Kaala gidelim
Anikse=aç
Sfalikse=Kapat
pede=beş
edeka=onbeş
ekşi=altı
Kalo naperasiten=İyi geçinin (Yeni evliler için temenni)
İsiz nazisiten= Başınız sağ olsun
Ollo kalo=Herşey iyi olsun
Upa Ehi= Düğün(Hupa) var
Hıriya=İhtiyaç
Hıriyastiko=Tuvalet ihtiyacı yeri
De hiriyazeten=o lazım değil
Yavanitika=Rumca
Ravanitika=İbranice
Kalo Kşimoroma=İyi Uyanmalar

İstanbul Karayları-Karaitika Dili-Esintiler

Karaitika adlı  İstanbul Karaylarının kullandıkları dil yaklaşık 2.000 yılı yakındır bu coğrafyada kullanılan yerel bir dildir. Karaitika içinde Latince, Antik Yunanca, Karayca, İbranice gibi çeşitli dillerden kelimeler barındırır. Karaitika dilinde bilinen tek yazılı kaynak Haham Yaakov Ben Reuven'nin Megilat Ester hakkındaki açıklamalarıdır. Bu kitap 2006 yılında tekrardan İsrael Karay Cemaati tarafından İsraelde basılmıştır. Bu kitabın 15, 17, 24, 27, 31 sayfalarının altındaki yorumlarda rastlayabilirsiniz. Aşağıdaki linkten kitabı inceleyebilirisiniz.

http://www.karaim.net/modules.php?name=Downloads&d_op=getit&lid=128


Purim Bayramında İstanbul Karaylarının yaptıkları geleneksel yemeklerden bir kaçının adları:

Ta dodya tu Aman= Aman'nın Dişleri
Cevizli Baklava= Kalçuniya Karidero

Pesah Bayramında İstanbul Karaylarının yaptıkları geleneksel yemeklerden bir kaçının adları:

Maçça
Kalçuni


Karaitika Dilinde Günlük kullanılan bazı kelimeler ve cümle kalıpları:

Apadekse=Bekle
Bagari=Dolap
Hodra=Kalın
Hodros=Şişman
Kapsaki=Biraz
Kate=Biraz
Kateva= İn
Katevaşya=Nezle
Laftokara=Fındık
Mazal Kalo ne Ehis=İyi şansın olsun
Mazal kalo na ehete= İyi şansınız olsun
Vorğa=Çabuk
Sıteku=Dur
Tupta=Hiçbir şey
Ulase=Sonuç nedir? Sonucu nedir? Sonuç olarak.

Sefer Teilim-Kırım Karayca-Zebur-Birinci Kitap-4-Aqşam Duvası-Aqşam Tefillası

Aqşam Duvası

Baş çalğıcı içün. Telli çalğı aletlerinde. Davidniñ mizmorı

Seni çağırğanımda, meni eşit,
Ey, Menim adil T-ñrim!
Belãğa oğrağanımda,
Sen maña yardım ettiñ.
Kene maña meramet eyle de,
duvamnı eşit!

Ey, aqaylarnıñ oğulları,
ne vaqıtqace şuretimni masharağa
çevireceksiñiz?
Ne vaqıtqace boş niyetlerni
seveceksiñiz?
Ne vaqıtqace yalan qıdıracaqsıñız?

SELA

Amma biliñiz:
Ha-Şem insaflılarnı Ozü içün ayırıp aldı.
Men Onı çağırğanımda,
Ha-Şem meni eşitir.

Açuvlañğanıñızda, guna yapmañız.
Yatqanıñızda, er bir şeyni yurekleriñizde tüşüniñiz ve tınçlanıñız.

SELA

İnsafnen qorbanlar çalıñız
ve Ha-Şemge işanıñız!

Çoq adamlar:
Kim bizge yahşılıq kosterecek? deyler.
Yüzüñniñ nuru ustümizni yarıqlatsın,
ya Ha-Şem!

Adamlar boğday ve şarap bolluğına quvanalar, lãkin Sen menim yüregime çoqça quvanç qoydıñ!

Aman-esen yatıp yuqlayım,
çünki, tek Sen, ya Ha-Şem,
maña havfsızlıqta yaşamağa yol beresiñ!

5.Ay Roş Hodeş-Ay Başı Kutlu Olsun-Roş Hodeş Mevorah

Beşinci Biblik Ay

9 Temmuz 2013 Salı Gün Batımında, Kutsal Topraklarda Yeni Ay tespit edilememiştir, bu ayın 29.günüydü, bu nedenden ötürü Yeni Ay Çarşamba Akşamı 10 Temmuz 2013 günbatımı ile başlayacaktır.

Fifth Biblical Month

At sunset on Tuesday, 9 July 2013, the New Moon was not sighted in Holy Land, it was the 29th day of the month, from this reason the new biblical month will begin on Wednesday 10 July 2013 after sunset.

Pátý biblický měsíc

V úterý 9 července 2013 po západu Slunce nebyl ve Svaté zemi viditelný Nový Měsíc, byl to 29 den měsíce, a tak 10 července 2013 začne po západu Slunce pátý biblický měsíc.

Пятый библейский месяц

Во вторник 9 июля 2013 после захода солнца, не была в Святой Земле видимыма новая луна, это был 29 день месяца, и так 10 июля 2013 начнется после заката пятый библейский месяц.

Piąty biblijny miesiąc

We wtorek 9 lipca 2013 o zachodzie słońca nie był widoczny Nów w Ziemi Świętej, a ponieważ to był 29 dzień miesiąca, nowy biblijny miesięc rozpocznie w środę 10 lipca 2013, po zachodzie słońca.

Sefer Teilim-Kırım Karayca-Zebur-Birinci Kitap-3-Saba Duvası-Saba Tefillası

Saba Duvası

David oz oğlu Avişalomdan qaçayatqan vaqıtta bu mizmornı ayttı.

Ya Ha-Şem, duşmanlarım ne qadar çoqlaştı!
Çoqları maña qarşı baş kotereler!

Çoqları menim canıma:
T-nri onı qurtarmaz,-deyler. SELA

Amma Sen, ya Ha-Şem,
çevre-çetimde qalqansıñ,
menim şuretimsiñ,
başımnı yuqarığa kotergen-Sensiñ.

Ha-Şem'ñi qıçırıp çağırırım,
ve Oz muqaddes dağından O meni eşitir. SELA

Men yatıp yuqlayım, uyanıp turam,
çünki Ha-Şem meni qorçalay.

Er taraftan maña qarşı çıqqan on
biñlerce adamlar
yüregime qorqu iç kirsetmez.

Ya Ha-Şem, yerinden tur,
qurtar meni, ey, T-ñrim!

Sen episi duşmanlarımnı çengesine urıp,
yaramazlarnıñ tişlerini sındırırsıñ!

Ha-Şem qurtara!
Seniñ razılığıñ halqıñnen olsun!

SELA

Sefer Teilim-Kırım Karayca-Zebur-Birinci Kitap-2-Ha-Şem saylağan Padişa

Ha-Şem saylağan Padişa

Ne içün milletler şamata kotereler?
Ne içün halqlar boş şeylerni aqılğa qoyalar?

Dünya padişaları baş kotereler,
başlıqları birleşip, aqıl tanışalar,
Ha-Şem'ge ve Onıñ Maşiah'ına qarşı çıqalar:

Qana, olarnıñ zıncırlarını bozıp taşlayıq,
olarnıñ buğavlarından azat olayıq!

Koklerde Oturğan kulecek,
Ha-Şem olarnı mashara etecek.

O vaqıt O, açuvnen aytacaq,
ğazaplanıp, olarnıñ yuregine qorqu saçacaq.

Men Padişanı saylap,
muqaddes Çion dağımda onı
yerleştirdim,-deycek.

Men T-ñri'niñ nizamnamesini bildirecegim.
O, Maña dedi: Sen Menim Oğlumsıñ.

Bugun Men Saña Baba oldım.

Menden istep sorasañ,
Men Seni halqlarnıñ saibi yapacağım,
butün yer yüzüni saña bereceğim,
ve o, Seniñ barlığıñ olur.

Demir tayaqnen halqlarnı
tar-mar eteceksiñ,
çölmekçiniñ bardağını kibi, olarnı
parçalaycaqsıñ,-dedi.

Endi, ey, padişalar, aqıllı oluñız!
Ey, dünya yolbaşçıları, ogreniñiz!

Ha-Şem'den qorqıp, Oña hızmet etiñiz,
em de qaltırap, quvanıñız!

Oğlunı urmet etiñiz,
yoqsa Onıñ açuvı tezden alevlenir!
Oña işanğan adamlar ne de bahtlı olurlar!

Sefer Teilim-Kırım Karayca-Zebur-Birinci Kitap-1-Aqiqiy Baht

Sefer Teillim-Birinci Kitap-1

Aqiqiy Baht

Ne de bahtlıdır
yaramazlarnıñ aqılınen yurmegen,
gunakãrlar yoluna tüşmegen,
mısqılcılar toplaşuvında oturmağan adam!

O, Ha-Şem'niñ Qanunında keyf tapa,
gece-kundüz Onıñ Qanunını tüşüne.

Aqqan suvlar yanında saçılğan,
meyvasını oz vaqtında bergen,
yapraqları iç solmağan terek kibidir o adam!
O ne yapsa da, er şeyni becerir!

Yaramaylar boyle degiller,
olar yelde savurılğan toban kibi olurlar.

Şunıñ içün yaramay adamlar qıyamet kunü qurtulıp olamazlar,
gunakãrlar da insaflılarnıñ toplaşuvında olmazlar.

Çünki Ha-Şem insaflılarnıñ yolunı bile;
yaramaylarnıñ yolu ise ğayıp olur.